Kategori: Makaleler

İdir Ek Fiil mi? Türkçede Ek Fiili Anlamanın Pedagojik Yolu Asyalab ziyaretçileri için hazırlanan bu yazı, İdir ek fiil mi konusuna netlik kazandırmayı amaçlıyor. Öğrenmek bazen bir kapının anahtarını bulmak gibidir. Önümüzde küçük görünen bir soru vardır: “İdir ek fiil mi?” İlk bakışta yalnızca birkaç harfin dil bilgisi açısından sınıflandırılması gibi duran bu soru, aslında Türkçenin nasıl işlediğini, bir cümlenin nasıl anlam kazandığını ve bilgiyi nasıl öğrendiğimizi düşünmek için güzel bir başlangıçtır. Bir konuyu gerçekten öğrenmek, doğru cevabı ezberlemekten daha fazlasıdır. “-dir ek fiildir.” demek elbette önemlidir; fakat asıl öğrenme, “Neden ek fiildir?”, “Cümlede ne işe yarıyor?”, “Hangi sözcüğe geliyor?”,…

Çok Telefona Bakan Çocuklara Ne Olur? Tarihsel Bir Perspektiften Ekran, Çocukluk ve Değişen Hayat Bir çocuğun elindeki telefona bakarken aslında yalnızca bugünü değil, yüzyıllardır değişmekte olan çocukluk fikrinin geleceğini de seyrediyoruz. “Çok telefona bakan çocuklara ne olur?” sorusu ilk bakışta günümüzün teknoloji sorunlarından biri gibi görünür. Oysa bu sorunun kökleri çok daha eskidir. Çocukların kitap okumasından, radyonun başında oturmasına; televizyon karşısında saatler geçirmesinden bilgisayar oyunlarına ve nihayet akıllı telefonlara kadar her yeni iletişim teknolojisi, yetişkinlerde benzer bir kaygı yaratmıştır. Bu nedenle telefonu yalnızca bir “cihaz” olarak görmek eksik kalır. Telefon, çocukluğun nasıl yaşandığını değiştiren daha geniş bir toplumsal dönüşümün parçasıdır.…

Türkiye’de Güneş Tutulması Kaç Yılında Oldu? İnsan Zihninin Gökyüzündeki Karanlığa Verdiği Psikolojik Tepkiler Gökyüzüne baktığımda beni en çok etkileyen şeylerden biri, insan zihninin küçük bir görüntüden büyük anlamlar üretme kapasitesi oluyor. Bir bulut şekline anlam yüklemek, bir yıldız kaymasını dilek tutma anına dönüştürmek ya da nadir bir gökyüzü olayını hayatımızdaki önemli bir dönüm noktası olarak hatırlamak… İnsan sadece gördüğü şeyi değil, gördüğü şeyin kendisinde uyandırdığı duyguyu da kaydediyor. Güneş tutulmaları bu açıdan yalnızca astronomik olaylar değildir. Türkiye’de özellikle 1999 ve 2006 yıllarında gerçekleşen tam güneş tutulmaları, milyonlarca insan için bilimsel bir olay olmanın ötesinde, güçlü bir psikolojik deneyime dönüşmüştür. 11…

Su Ayak İzi Neden Önemlidir? Tarihten Günümüze Suyun Görünmeyen Hikâyesi Geçmişe baktığımızda, bugün elimizde tuttuğumuz bir bardak suyun ya da soframızdaki bir tabak yemeğin aslında ne kadar uzun bir tarihin içinden geçtiğini fark etmek, bugünü anlamanın en samimi yollarından biridir. Su, insanlık tarihinin yalnızca doğal bir unsuru değil, aynı zamanda medeniyetlerin kuruluşunu, şehirlerin büyümesini, devletlerin güçlenmesini, savaşların yönünü ve toplumların dönüşümünü etkileyen temel kaynaklardan biri olmuştur. Bugün “su ayak izi” dediğimiz kavram ise bu uzun hikâyeyi modern tüketim alışkanlıklarımızla yeniden okumamızı sağlar. Bir ürünün su ayak izi yalnızca onu kullanırken harcadığımız sudan ibaret değildir. Tarlada yetiştirilen pamuktan sofraya gelen buğdaya,…

Mehtaplı Gecelerde Hangi Makam? Psikolojinin Penceresinden Bir Ezginin Hafızamızdaki Yolculuğu Bazen gece sessizleştiğinde, gökyüzünde ay belirginleştiğinde ve insan kendi iç sesiyle baş başa kaldığında bir melodi zihninde belirir. Ben de zaman zaman şu sorunun peşine düşerim: Bir şarkı neden bazı anlarda bizi yıllar öncesine götürür? Neden aynı ezgi, bir kişide huzur yaratırken başka bir kişide derin bir özlem duygusu uyandırabilir? İnsan davranışlarının ardındaki bilişsel ve duygusal süreçleri düşündüğümde, müziğin yalnızca kulağa ulaşan seslerden ibaret olmadığını fark ederim. “Mehtaplı gecelerde hangi makam?” sorusu da aslında yalnızca müzik teorisine ait bir soru değildir. Bu soru, insan zihninin anıları nasıl işlediği, duyguların nasıl…

Maide Suresi 91. Âyetin Edebî Dünyası: Kelimelerin, Tutkuların ve İnsan Ruhunun Dönüşümü Kelimelerin Gücüyle Başlayan Bir Yolculuk İnsanlık tarihi boyunca bazı metinler yalnızca okunmakla kalmamış, çağlar boyunca zihinlerde, kalplerde ve toplumların hafızasında yankılanmıştır. Bir cümlenin, bir sembolün ya da bir anlatının insan davranışlarını değiştirebilme gücü, edebiyatın en temel sırlarından biridir. Kelimeler bazen bir aynaya dönüşür; insan kendisini, zaaflarını, arzularını ve iç çatışmalarını o aynada görür. Bazen de bir yol haritası olur; kaybolmuş bir ruhun yeniden yön bulmasına yardımcı olur. Maide Suresi 91. âyet de bu açıdan yalnızca dinî bir hüküm olarak değil, insanın tutkularla, seçimlerle ve toplumsal düzenle kurduğu ilişkinin…

Kodlama Yaparken Değişken Sözcüğü Neyi İfade Eder? Teknolojiyle Kurduğumuz Toplumsal İlişki Bugün Asyalab ile Kodlama yaparken değişken sözcüğü neyi ifade eder arasında kapsamlı bir bağ kuruyor, konuyu farklı yönleriyle açıyoruz. Bir insanın dünyayı anlamaya çalışırken karşılaştığı en ilginç durumlardan biri, görünüşte teknik olan kavramların aslında toplumsal hayatla ne kadar bağlantılı olduğunu fark etmektir. Günlük yaşamda kullandığımız pek çok kelime; bilgisayar ekranlarında, yazılım dillerinde ve dijital sistemlerde farklı anlam katmanları kazanır. Kodlama yaparken değişken sözcüğü de ilk bakışta yalnızca teknik bir terim gibi görünse de, aslında insanın bilgiyi düzenleme, sınıflandırma ve anlamlandırma biçimleriyle yakından ilişkilidir. Teknolojiyi yalnızca makinelerin dünyası olarak değil,…

Hoş geldiniz! Asyalab olarak Kadınlar Mektebi kimin eseri ile ilgili detaylı ve düzenli bir anlatım hazırladık. Cimri’yi Türkçeye Çeviren İlk Yazar Kimdir? Molière’den Osmanlı Modernleşmesine Uzanan Siyasal Bir Okuma Toplumların nasıl yönetildiğini, iktidarın hangi araçlarla kurulduğunu ve insanların hangi değerler etrafında bir araya geldiğini anlamaya çalışırken bazen bir tiyatro metni, bir anayasa metni kadar güçlü ipuçları verebilir. Çünkü siyaset yalnızca meclislerde, saraylarda ya da devlet kurumlarında gerçekleşmez; aile içinde, ekonomik ilişkilerde, ahlaki yargılarda ve gündelik davranışlarda da kendini gösterir. Bir toplumun paraya, otoriteye, itaate ve özgürlüğe bakışı; aslında o toplumun siyasal düzeni hakkında önemli sorular ortaya çıkarır. Molière’in 17. yüzyılda…

“Hayır” Kelimesi Hangi Dilden Gelir? Bir Kelimenin İyilikten Redde Uzanan Tarihi Bir kelimenin bugünkü anlamını gerçekten kavramak için onun geçmişte hangi hayatların içinden geçtiğine bakmak gerekir; çünkü bazen gündelik bir sözcük, yüzyılların dinî, toplumsal ve siyasal dönüşümlerini sessizce içinde taşır. Bugün Türkçede en sık kullandığımız kelimelerden biri olan “hayır”, ilk bakışta oldukça basit görünür. Bir soruya “hayır” diye cevap verir, bir öneriyi “hayır” diyerek reddeder, ardından başka bir cümlede “hayır yapmak”, “hayır duası”, “hayırsever” veya “hayırlı” deriz. Fakat burada son derece ilginç bir tarihsel mesele vardır: Aynı kelime hem “iyilik” hem de “olmaz, öyle değil” anlamına nasıl gelmiştir? Sorunun kısa…

Geniş Zaman Eki, Ekonomi ve Seçim – Neden Bir Ekonomik Perspektifle “Geniş Zaman Eki”ne Bakmalı? Düşünelim: elimizde zaman var, imkanlar kısıtlı — kaynaklarımız sınırlı. Bu sınırlılık bizi her an, her karar, her cümle yapısı seçim yapmak zorunda bırakıyor. Tıpkı bir ekonomi modelinde olduğu gibi: her karar bir fırsat maliyeti (kayıp‑kazanç alternatifi) barındırır. Bu çerçevede, basit görünen bir dilbilgisi olgusu — Geniş zaman eki — ekonomik perspektiften de okunabilir. Ben burada bir ekonomist değil; “kaynakların kıtlığı ve seçimlerin sonuçları” üzerine düşünen herhangi bir insan olarak, dilin ve karar mekanizmalarının kesiştiği bu alana samimi, analitik ve toplumsal boyutlu bir bakış sunmak istiyorum.…